Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie: skalna historia Sudetów

Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie, odkryta w 1966 roku podczas prac ekspansji kamieniołomu marmuru, jest jedną z najważniejszych jaskiń na Dolnym Śląsku. Jej szata naciekowa należy do najlepiej zachowanych w Polsce.

Okoliczności odkrycia i lokalizacja

Jaskinia leży we wsi Kletno, w gminie Stronie Śląskie, w powiecie kłodzkim. Wchodzi w skład Masywu Śnieżnika — jednej z wyższych grup górskich w Sudetach Wschodnich. Odkryto ją podczas rozszerzania kamieniołomu marmuru, kiedy robotnicy natrafili na pustkę skalną wypełnioną formami naciekowymi.

Jaskinia rozwinęła się w marmurach kambryjskich, powstałych z wapieni przekształconych w wyniku metamorfizmu regionalnego. Jej korytarze o łącznej długości przekraczającej 3 kilometry rozmieszczone są na kilku poziomach. Dla turystów udostępniono część trasy o długości około 270 metrów.

Geologia — kras i procesy naciekowe

Jaskinie krasowe tworzą się w skałach podatnych na rozpuszczanie przez wodę zawierającą dwutlenek węgla. W przypadku Jaskini Niedźwiedziej rolę tę pełnią marmury — skały metamorficzne o składzie głównie węglanowym (kalcytowym). Woda opadowa przesączająca się przez spękania skalne stopniowo powiększała pierwotne szczeliny, tworząc system komnat i korytarzy.

Proces ten trwał przez miliony lat. Morfologia jaskini — jej rozbudowany układ poziomych korytarzy — wskazuje na etapowe obniżanie się poziomu wód podziemnych w powiązaniu z procesami wypiętrzania Sudetów.

Szata naciekowa — kalcyt i aragonit

Najbardziej spektakularnym elementem jaskini jest jej szata naciekowa. Tworzą ją przede wszystkim dwa minerały węglanowe: kalcyt (odmiana CaCO₃ układu trygonalnego) i aragonit (CaCO₃ układu rombowego). Naciek powstaje, gdy woda nasycona węglanem wapnia traci dwutlenek węgla i wytrąca kalcyt lub aragonit.

• Stalaktyty — zwisające z sufitu formy powstające przez powolne skapywanie wody. Rosną przez stulecia, niekiedy zaledwie kilka milimetrów na dekadę.
• Stalagmity — formy wyrastające z podłoża w miejscach, gdzie krople wody uderzają o posadzkę jaskini i wytrącają kalcyt.
• Kolumny — łączące się stalaktyty i stalagmity, charakterystyczne dla starszych partii jaskini.
• Heliktyta — rzadsze, wijące się w różnych kierunkach formy naciekowe, których wzrost nie jest podporządkowany grawitacji.
• Mleko wapienne — białe koloidalne osady kalcytowe pokrywające ściany niektórych komnat.

Stalaktyty w jaskini krasowej — charakterystyczne formy wiszące z sufitu. Źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA.

Fauna jaskiniowa i historia paleontologiczna

Jaskinia zawdzięcza swoją nazwę odkrytym w niej szczątkom niedźwiedzia jaskiniowego (Ursus spelaeus) — gatunku wymarłego w późnym plejstocenie. Kości znajdowane były głównie w niższych partiach systemu jaskiniowego. Znaleziska te mają znaczenie dla badań paleontologicznych dotyczących megafauny plejstoceńskiej w Europie Środkowej.

Współcześnie jaskinia jest siedliskiem kilku gatunków nietoperzy, w tym podkowca małego (Rhinolophus hipposideros). Z tego powodu wstęp do niezagospodarowanej części jaskini jest ściśle reglamentowany, a sezon turystyczny dostosowany do potrzeb zimujących kolonii.

Ochrona i udostępnienie turystyczne

Od 1977 roku Jaskinia Niedźwiedzia objęta jest ochroną jako rezerwat przyrody. Instytucją odpowiedzialną za jej zarządzanie i udostępnianie jest Centrum Edukacji Ekologicznej i Turystycznej w Kletnie. Trasę turystyczną można zwiedzać wyłącznie z przewodnikiem. Temperatura wewnątrz utrzymuje się przez cały rok w przedziale kilku stopni Celsjusza.

Masyw Śnieżnika, w którym leży jaskinia, jest częścią Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego. Tereny otaczające Kletno oferują możliwość pieszych wędrówek pozwalających obserwować charakterystyczne krajobrazy skalne Sudetów Wschodnich.